De tarieven in de Vlaamse erfbelasting zijn hoog voor wie geen kinderen of partner heeft, de zogenaamde kinderloze singles. De Vlaamse regering wil hen met de nieuwe singlevermindering tegemoetkomen, door hen toe te laten één of meerdere dierbaren aan te duiden die zij een ruim erfdeel kunnen nalaten aan lagere tarieven. Wat zijn de voordelen van de singlevermindering en hoe kan men er gebruik van maken? En is de singlevermindering een verbetering ten opzichte van de reeds bestaande vriendenerfenis?

Wie geen partner of kinderen heeft, weet dat bij zijn overlijden zijn erfgenamen bijzonder hoge erfbelasting zullen verschuldigd zijn. Vanaf de eerste euro die ze erven is dat in het Vlaams Gewest aan 25%, en al snel lopen de tarievenop tot liefst 55%.

Zijn er dan geen technieken om in de zijlijn iets na te laten aan dierbare erfgenamen en hen minder erfbelasting te laten betalen? Vroeger benoemde men het duo legaat als oplossing van successieplanning voor wie geen kinderen heeft, om de hoogste tarieven toch ietwat af te toppen. De techniek hield in dat een deel van de nalatenschap werd nagelaten aan een goed doel, onder de last voor het goede doel om alle erfbelasting te betalen, zowel op haar eigen deel als op het deel van de zijverwanten.

Medio 2021 heeft de Vlaamse decreetgever de fiscale behandeling van het duo legaat evenwel gewijzigd, zodanig dat het duo legaat voor Vlaamse inwoners niet meer kan aangeraden worden (via de invoering van art. 2.7.3.2.15 VCF).

Andere technieken om de hoge erfbelasting in de zijlijn op comfortabele wijze te verminderen – zonder te verarmen/schenken – zijn er niet.

Sinds 2021 bestaat er nog een mildering van de hoogste tarieven in de erfbelasting, via de zogenaamde vriendenerfenis. Deze techniek laat toe dat men een zijverwant of niet- verwant begunstigt in een testament waarop deze vriend tot maximum 15.000 euro slechts 3% erfbelasting verschuldigd is, in plaats van 25%. De idee van de vriendenerfenis is dat het mogelijk moet zijn om bijvoorbeeld een beste vriend of een pete-/metekind een beperkt erfdeel na te laten, zonder dat deze erfgenaam hier fiscaal op afgestraft zou worden. En hoewel de vriendenerfenis kan gespreid worden over meerdere dierbare personen, is het fiscaal voordeel ervan in totaal begrensd tot 15.000 euro per nalatenschap.

Voor overlijdens vanaf 1 januari 2026 voert de Vlaamse overheid een nieuwe gunstregeling in de erfbelasting in, namelijk de singlevermindering, die toelaat dat 100.000 euro per nalatenschap aan een voordelig tarief wordt nagelaten (Programmadecreet bij de begroting2026 van 19 december 2025).

Deze singlevermindering kan genoten worden door iedere erfgenaam die niet de tarieven in rechte lijn/partner geniet, maar de hogere tarieven in de zijlijn, en die dit belastingvoordeel krijgt toegewezen in een testament.

Als deze erfgenaam meer dan 100.000 euro erft, dan betaalt hij/zij eerst de voormelde tarieven van 3 en 9%, erboven betaalt hij de gewone tarieven in de erfbelasting (25% - 30/45% - 55%).

De singlevermindering moet toegekend worden in een testament, ongeacht de vorm (eigenhandig of notarieel), maar het is noodzakelijk dat het testament expliciet het fiscaal voordeel van de singlevermindering toekent.

De singlevermindering kan worden toegekend aan één persoon of aan meerdere personen, maar is steeds begrensd tot 100.000 euro per nalatenschap. Merk op dat deze begunstigden van de singlevermindering meer kunnen erven dan 100.000 euro, maar op het surplus zullen ze dan de gewone (hoge) tarieven in de erfbelasting betalen.

Voorbeeld 1

Jan bezit 200.000 euro en schrijft een testament waarin hij alles nalaat aan zijn twee nichtjes Sofie en Tine (ieder 100.000 euro). Tine kent hij bovendien het fiscaal voordeel van de singlevermindering toe.
Sofie zal de gewone tarieven in de erfbelasting betalen, terwijl Tine slechts 3% (tot 50K) en 9% (tot 100K) erfbelasting zal betalen.

Noteer dat als Sofie en Tine volgens het wettelijk erfrecht erven van Jan, de singlevermindering niet kan genoten worden. De singlevermindering vereist een expliciete toewijzing via testament.

Voorbeeld 2

Jan bezit 200.000 euro en schrijft een testament waarin hij alles nalaat aan zijn twee nichtjes Sofie en Tine (ieder 100.000 euro). Hij kent beide nichtjes het fiscaal voordeel van de  singlevermindering toe. Tine en Sofie zullen op de eerste 50.000 euro die ze samen erven 3% betalen, erboven 9% tot (samen) 100.000 euro. De resterende 100.000 euro zal aan de gewone tarieven in de erfbelasting onderworpen zijn.

Een belangrijke beperking voor de toepassing van de singlevermindering is dat ze slechts kan genoten worden indien ze voorzien is in een testament én de overledene:

• Geen partnernalaat,
• Geen afstammelingenof gelijkgesteldepersonen (bv.stiefkinderen) nalaat.

De ratio legis van deze beperking is ingegeven vanuit de budgettaire bezorgdheid dat de gunstregel dient voorbehouden te worden voor de kinderloze single die op geen enkele andere wijze zijn nalatenschap kan nalaten aan gunstige tarieven. Maar de uitsluiting is ongenuanceerd opgesteld: zodra men een partner, afstammeling of gelijkgestelde persoon nalaat, kan men de singelvermindering niet inroepen.

Voorbeeld 3

We hernemen Jan met zijn nichtjes, maar kort voor zijn overlijden heeft hij een vriendin leren kennen, met wie hij op hetzelfde adres woont en die hij in zijn testament ook een kleine geldsom nalaat. Aangezien de vriendin kwalificeert als partner, komt de nalatenschap van Jan niet meer in aanmerking voor de singlevermindering.

Of een ander voorbeeld: Jan overlijdt en wil alles nalaten aan zijn voornoemde nichtjes. Evenwel, Jan is weduwnaar van Monique, die een voorhuwelijkse dochter Bieke heeft. Als Jan zijn stiefdochter Bieke ook iets wil nalaten in zijn testament, dan sluit hij meteen de singlevermindering uit voor zijn nichtjes, aangezien hij nu plots een erfgenaam in rechte lijn (gelijkgesteld) heeft.

De singlevermindering vervangt meteen ook de vroegere vriendenerfenis, die uitdooft: dit betekent dat het fiscaal voordeel van de vriendenerfenis nog slechts kan genoten worden indien het opgenomen is in een testament dat dagtekent op uiterlijk 31 december 2025.

Merk op dat in de meeste gevallen de singlevermindering voordeliger is dan de oude vriendenerfenis: het maximumbedrag van de singlevermindering van 100.000 euro is veel hoger dan het maximum van de vriendenerfenis van 15.000 euro, maar de beperking van het toepassingsgebied van de singlevermindering is dan weer een belangrijk nadeel van deze laatste.